Een provinciale weg die vandaag wordt aangepast, ligt er waarschijnlijk nog als de mobiliteit fundamenteel veranderd is. Tegelijkertijd vragen inwoners en bedrijven nú om bereikbaarheid, betrouwbaar openbaar vervoer en oplossingen voor congestie. Dat maakt de mobiliteitstransitie tot een lastig bestuurlijk vraagstuk: hoe investeert u verantwoord in het mobiliteitssysteem van vandaag, zonder de mogelijkheden van morgen vast te zetten?

---

U bestuurt terwijl het systeem verandert

Neem een herkenbare provinciale corridor waar iedere ochtend files ontstaan. De voor de hand liggende vraag is hoe de doorstroming kan worden verbeterd: een kruispunt aanpassen, verkeerslichten slimmer aansturen, een bus sneller laten doorrijden of extra capaciteit realiseren.

Maar ondertussen verandert de context. Elektrische auto's stellen andere eisen aan energie-infrastructuur. Werkgevers beïnvloeden met thuiswerken en mobiliteitsregelingen de spitsvraag. Snelle fietsroutes vergroten het bereik van de fiets. Deelauto's en mobiliteitshubs kunnen de aansluiting tussen dorp, stad en OV veranderen. En zero-emissiezones in steden hebben consequenties voor regionale logistieke stromen.

Een provincie moet daardoor tegelijkertijd het bestaande systeem laten functioneren én rekening houden met een mobiliteitssysteem dat nog niet is uitgekristalliseerd. Juist daarin zit een fundamentele bestuurlijke spanning.

De organisatiewetenschap maakt onderscheid tussen exploitation en exploration. Lavie, Stettner en Tushman beschrijven exploitation als het benutten en verfijnen van bestaande kennis en competenties. Exploration draait juist om het zoeken naar nieuwe kennis, technologieën en relaties.

Vertaald naar de provinciale praktijk: verbeteren we de doorstroming op die drukke N-weg, of onderzoeken we ook hoe minder mensen op hetzelfde moment afhankelijk kunnen worden van die weg?

---

---

Een betere oplossing is niet altijd een andere oplossing

Exploitation is overal in mobiliteit zichtbaar — en noodzakelijk. Denk aan het slimmer afstellen van verkeerslichten, beter voorspellend onderhoud aan bruggen en wegen, het optimaliseren van busdienstregelingen of het veiliger maken van een provinciale fietsroute. Bestaande infrastructuur en dienstverlening worden daarmee beter benut.

Exploration stelt andere vragen. Stel dat een bedrijventerrein dagelijks duizenden woon-werkbewegingen veroorzaakt. De exploitation-vraag is hoe die verkeersstroom efficiënter kan worden verwerkt. De exploratieve vraag is of werkgevers, vervoerders en overheden samen een mobiliteitsconcept kunnen ontwikkelen waardoor medewerkers minder afhankelijk worden van de eigen auto: bijvoorbeeld met een combinatie van een mobiliteitshub, hoogwaardig collectief vervoer, e-bikes en werkgeversregelingen.

Of neem logistiek. Het vervangen van dieselvrachtwagens door elektrische vrachtwagens maakt bestaand goederenvervoer schoner. Maar een andere vraag is of regionale goederenstromen anders kunnen worden gebundeld, waardoor minder voertuigbewegingen nodig zijn. Beide benaderingen hebben waarde. Maar ze lossen een ander probleem op.

 

De kunst is niet om overal te vernieuwen

Daarbij past een belangrijke nuance uit het onderzoek van Lavie, Stettner en Tushman. Exploration en exploitation hoeven niet overal tegelijkertijd en in dezelfde verhouding plaats te vinden. Dat biedt een interessant perspectief voor provinciaal mobiliteitsbeleid.

Een drukke provinciale weg tussen twee economische centra kan vooral vragen om betrouwbaarheid en optimalisatie. Op een andere corridor kan juist ruimte zijn om met werkgevers, gemeenten en vervoerders te onderzoeken of een mobiliteitshub gecombineerd met snelle fietsverbindingen en collectief vervoer de groei van autoverkeer kan beperken.

Ook binnen het openbaar vervoer kan dat onderscheid worden gemaakt. Op een drukke verbinding kan de opgave vooral liggen in het verbeteren van frequentie en betrouwbaarheid. In een dunbevolkt gebied met teruglopende reizigersaantallen kan juist onderzocht worden of flexibel vervoer, deelmobiliteit en betere aansluitingen op regionale knooppunten een ander model mogelijk maken.

De strategische vraag is dan niet: hoe innovatief is ons mobiliteitsbeleid? Interessanter is: op welke plekken willen we het bestaande systeem beter maken en waar willen we bewust ontdekken of een ander systeem beter werkt?

---

---